Bozkır hayatından devlet anlayışına, töreden sözlü kültüre uzanan bir medeniyet tasavvuru Türk kültürü denildiğinde zihnimizde çoğu zaman atlı savaşçılar, bozkır, çadırlar ve büyük devletler canlanır. Ancak Türk kültürünü yalnızca savaşçılık ve göçebe hayat üzerinden okumak, binlerce yıllık bir kültür birikimini oldukça dar bir çerçeveye hapsetmek olur. Türklerin tarih boyunca farklı coğrafyalarda kurdukları devletler ve temas ettikleri toplumlar değişmiş; buna karşılık aile, töre, devlet, dayanışma, özgürlük ve tabiatla kurulan ilişki gibi bazı temel unsurlar farklı biçimlerde yaşamaya devam etmiştir. Bu nedenle Türk kültürünü anlamanın en doğru yollarından biri, değişen şartların altında süreklilik gösteren bu ortak değerleri takip etmektir. Türk kültürünün şekillenmesinde bozkır coğrafyasının önemli bir etkisi vardır. Orta Asya'nın geniş stepleri, insanları hareketli bir ekonomik ve sosyal hayata yöneltmiş; at, bu hayatın yalnızca bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda askerî, ekonomik ve kültürel düzenin önemli bir parçası hâline gelmiştir. Bahaeddin Ögel, Türk kültür tarihini ele alırken atın Türk toplumundaki yerinin günlük hayatın çok ötesine geçtiğini gösterir. At sayesinde geniş alanlarda hareket edebilmek, haberleşmek, ticaret yapmak ve savaşmak mümkün olmuştur. Fakat burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bozkır kültürü, “yerleşik medeniyetin karşıtı” olarak görülmemelidir. Türkler farklı dönemlerde şehirler kurmuş, tarım ve ticaretle uğraşmış, Çin, İran, Hindistan ve İslam dünyası gibi farklı medeniyetlerle yoğun ilişkiler geliştirmiştir. Bu kültür dünyasının merkezindeki kavramlardan biri “töre”dir. Töreyi yalnızca siyasi düzeni temin eden, yazılı olmayan bir hukuk olarak düşünmek doğru değildir. Töre; toplumun düzenini, adalet anlayışını, hükümdarın ve toplumun uyması beklenen kuralları ifade eden geniş bir çerçeve oluşturmuştur. Orhun Yazıtları bu açıdan son derece önemlidir. Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtlarında devletin yönetimi, halkın refahı, birlik ve bağımsızlık gibi meseleler doğrudan ele alınır. Bilge Kağan'ın “Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım” anlamındaki ifadeleri, hükümdarlığın yalnızca bir iktidar alanı değil, halka karşı sorumluluk taşıyan bir görev olarak tasavvur edildiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Türk toplumunda aile ve sosyal dayanışma da kültürün temel unsurlarındandır. Eski Türk toplumunda aile, yalnızca özel hayatın değil, toplumsal örgütlenmenin de temel birimi olarak görülmüştür. Boy ve budun gibi daha geniş birlikler, akrabalık ve dayanışma ilişkileri üzerinden şekillenmiştir. Kadının toplumdaki konumu da Türk tarihinin farklı dönemlerinde dikkat çeken unsurlardan biridir. Özellikle hükümdar ailesindeki kadınların siyasi ve diplomatik roller üstlenebildiği görülür. Bununla birlikte bütün Türk topluluklarını ve bütün dönemleri tek bir model üzerinden değerlendirmek mümkün değildir; tarihsel şartlar değiştikçe kurumların ve rollerin biçimi de değişmiştir. Türk kültürünün önemli bir başka özelliği sözlü aktarım gücüdür. Yazılı kaynakların sınırlı olduğu dönemlerde tarih, kahramanlık, değerler ve toplumsal hafıza destanlar aracılığıyla kuşaktan kuşağa taşınmıştır. Oğuz Kağan, Ergenekon, Bozkurt ve daha sonraki dönemlerin Dede Korkut anlatıları, yalnızca edebî metinler değil, toplumun kendisini nasıl tanımladığına ilişkin ipuçları da taşır. Dede Korkut hikâyelerinde aile, kahramanlık, misafirlik, dayanışma, sözünde durma ve toplumsal itibar gibi değerlerin öne çıkması bunun güzel örneklerindendir. İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk kültürü ortadan kalkmamış; yeni bir medeniyet çevresi içerisinde dönüşerek varlığını sürdürmüştür. Karahanlılardan Selçuklulara ve Osmanlılara uzanan süreçte İslamî değerlerle Türklerin daha eski kültürel mirası arasında yeni sentezler oluşmuştur. Ahmet Yaşar Ocak'ın da farklı çalışmalarında vurguladığı üzere, İslamlaşma tek hamlede gerçekleşen bir kültürel kopuş değil, uzun süreli bir dönüşüm sürecidir. Bu nedenle Türk kültürünü yalnızca İslamiyet öncesi dönemle sınırlandırmak da eksik bir yaklaşım olur. Sonuç olarak Türk kültürü, tek bir coğrafyaya veya tek bir tarihsel döneme sığdırılabilecek kadar dar bir olgu değildir. Bozkırın hareketliliği, atın sağladığı imkânlar, töre ve adalet düşüncesi, aile ve dayanışma, sözlü kültürün hafızası ve farklı medeniyetlerle kurulan etkileşim, bu kültürün uzun tarihsel yolculuğunda öne çıkan unsurlardır. Belki de Türk kültürünün en dikkat çekici tarafı, değişime rağmen bütünüyle kaybolmayan bir kültürel hafıza oluşturabilmesidir. Orta Asya bozkırlarından Anadolu'ya, oradan Balkanlara ve farklı coğrafyalara uzanan tarih, aslında yalnızca bir göç ve fetih hikâyesi değil; değişerek devam eden bir kültürün hikâyesidir.