Geçmiş zamanların, zemheri yıllarından… Asrın en derinlerinde; dili, ayakları ve cismi olan bir karanlık yaşardı. Bu karanlığın varlığı insan yığınlarının fikirlerine ve yüreklerine sirayet edebilmekle mümkündü. Eğer bir insan dimağında yer bulabilirse diğerlerine sirayet edebilir ve bu suretle büyüyebilirdi. Tüm emeli ise bundan, yani hayatta kalabilmekten ibaretti. Bu karanlık, bir zaman bizim beldemize de geldi. Kâh halkın arasına karışıp peykelere oturur kâh sokaklarda volta atar, geleni gideni selamlardı. Hayatı bulunduğu beldenin insanlarına bağlı olan bu karanlığın, kendini sevdirmesi gerekirdi. Ancak bu yolla onların bilinç mahzenlerinde bir yer bulabilir, orada en güvenli saraylarını inşa edebilirdi. Karanlık, yayıldıkça yayıldı; bir hayli tanındı. Kendini sevdirmekteki hüneri herkesçe bilindi. Her nasılsa dimağların süzgecinden sıyrıldı, gönüllerin vicdan perdesini yırttı. Üstelik çağının en mukaddes dairesine iltica etti: din… İnsan bilincinde öyle efsunlu bir hastalığa dönüşüyordu ki tüm fikir ve vicdanını kuşatarak onu özünden koparan, kimliğinden alıkoyan bir tür hastalık mı demeliydi… Yoksa asrın deliliği mi? Sirayeti o kadar sinsi ve muktedir ki insanın basiretini bağlayıp, onu menfaatin arzusunda yakar; böylece kimseleri akla sevk etmez, düşündürmezdi. Dili, koca beldemizin iki ucunu gölgeleyecek kadar uzun; ayakları bir devinki kadar büyüktü! Fakat bu çirkin ve kirlenmiş uzuvları, dinimin örtüleri altında o kadar da eğreti durmuyordu. Yine de bir kısım insan vardı ki dimağları henüz karanlığa batmış değildi. Bu temiz örtülerin altında çirkin bir karanlık olduğuna inanmakta cesurdular. Özünü iyi tanıyan, o örtülerin altında yatan çirkinliği görmekte istidadı olan bu azınlık, ne var ki bu hasta kalabalığın karşısında zayıf kalıyordu. Bir elinde yürekleri öteki elinde bilinçleri tutan bu hızla köhnemiş karanlığa karşı silahsızdılar. Gitgide azalıyor, yitiyorlardı. Bu hâl ile karanlık amansız bir hızla yayıldı, ta ki aklın hududunu aşıp gönüllere taştı. Değdiği ne varsa ya yıktı ya eskitti. Beldemiz, hızla yayılan bu hastalığın ağırlığı altında, çürümüş bir cesedin kemikleri kadar dayanabilirdi. Ne yapmalıydı? Evlerimizin, akıllarımızın hatta hayallerimizin bile kimliği bu illetin sancısı ile kıvranıyordu. Beldemizin hüviyetini teşkil eden tüm değerler altüst olmuştu. Hastalığın sirayet ettiği her nazar kirleniyor ve kimde özünden bir tutam kalmışsa, ona binbir çeşit kisveler giydiriyordu. Beldemiz, dehşetli bir yıkımın arifesindeydi. Derken, tüm bu zemheriliğin ve karanlığın kol gezdiği meydanlara bir şey çıkıverdi. Ne olduğunu anlamak o kadar güçtü ki… Zayıf, bitkin bir ihtiyar gibi… Kollarını omuzlarına attığı iki delikanlı olmasa ayakta dahi duramayacak kadar kuvvetsizdi. Söylendiğine göre eskiden bizim beldemizin camilerini, evlerini hatta insanlarımızın yüreklerini dolduracak kadar geniş ve cömert bir aydınlıkmış. Onun da kuvveti insanların yürek ve akıllarında yer bulmakla mümkünmüş. Meğer asırlar boyu birbirleriyle mücadeleye tutuşmuşlar. Çok uzun yıllardır karanlık galip gelmişse de mağlup olduğunu görenler de olmuş. Gücünü, bulunduğu beldeden alan bu köhne karanlığın mağlup olması için tek yol varmış: Beldemizin, bu ışık huzmesini tekrar bir aydınlığa kavuşturması… Bu nasıl mümkün olabilirdi? Bütün belde nasıl bir araya gelebilir, aynı anda nasıl hareket edebilirdi? Kusursuz bir vezin istemez miydi? Şu muazzam kalabalığın bu denli ahengi için her biri muhteşem münferit gayretler gerekmez miydi? Belki de bu savaş bireylerin savaşıydı. Beldemiz, bu karanlığa mahkûm olmadan evvel, her bireyin kendi içinde verdiği savaşın bir cenk meydanından başka neyiydi ki? O beldeye bir hüviyet bahşeden, huzuru yahut endişeyi tesis eden biz değil miydik? Öyleyse bireylerin galibiyeti, beldemizin zaferi olmalıydı. Her nefer kendine karşı gireceği harpte galip gelmeli ve özüne yaraşır bir aydınlığı tesis etmeliydi. Bu meydanın askeri de bizdik, kumandanı da… Bu meydanın karanlığı da aydınlığı da... Derhal bir kılıç kuşanmalıydı o hâlde! Karanlığı kesebilen, zihinlerin kanını akıtabilen bir kılıç… Öyleyse bu kılıcın bir efsanesi olmalıydı. Yoksa nasıl bir kılıç zihinleri lime lime doğrayabilirdi? Doğrasa bile bir zihnin kanı hangi renk akardı? Belki de insanlık tarihinin en eski silahıydı bunlar: İlmin ya da cehaletin demiriyle dövülen her kılıç bir zihni, aydınlığı veya karanlığı deşebilirdi. Bu meydanın yegâne silahı da bu kulpsuz kınsız kılıçlardı. Elle tutulmaz, gözle görülmez… Bilginin veya bilgisizliğin taşıyla bilenmiş kılıçlar. İşte aydınlık, işte karanlık… Tüm zorbalığını, yanından ayırmadığı heybesinde taşıyan bu karanlık; dimağların iki ucu boyunca uzanmış, yüreklerin aydınlığını kolluyordu. Aydınlıksa, Sahra’daki bir su kadardı. Kıymetli, kıt; fakat mevcut… Artık harbin destanını yazacak olan da Sahra'daki bu suydu. Bu sudan içen şuurlu neslin alametiyse, karanlığa meydan okuyan şu iki cesur mısra olacaktı: İşte peşrev, işte meydan! İşte sen ve işte belden! Farkı yoktur aklının beş kemiği kırılmış belden! Lâkin dünyamızın kadim bir geleneğidir; kurtuluşun neferleri alkışlarla değil yuhalarla karşılanacaktı. Alınlarına çarpıp ayaklarına düşen güller değil taşlar olacaktı. Çırılçıplak bir çölün sinesine düşen, bir damla suyu andıran taşlar... İşte sahradaki bir katre suyun peyda olacağı taşlar! Aydınlığın sırtında bir kırbacı şaklatan taşlar! Karanlığın en kadim yalanlarıyla boyanmış bu taşlar, onları yolundan alıkoyacak mıydı? Elbette hayır! Alıkoymak şöyle dursun; onlara mukaddes gayenin peşinde kırıldıkça pekleşen kemikler; kanadıkça sertleşen etler verecekti. Çünkü bu nesil, çağlar boyu yalanın orduları olduğunu bilirdi. Öyle ya hangi yalan yayıldıkça doğrulurdu? Bin ulus da özümsese; bir yalanın hamuruyla hangi gerçek yoğrulurdu? Derken… Günler haftaları, haftalar ayları kovaladı. Her taş engin bir serinlikle düştü sahranın çıplak sinesine. Ne tuhaftı, sorular artık öfkeye değil düşünmeye sevk etti. Bir öğretmen ezberi değil, anlamayı öğretti. Bir imam hutbede korkuyu değil, merhameti öğütledi. Bir âdemin muhayyilesinde yeniden bir hülya aks etti. Aydınlık, toprağın altındaki kökler gibi sessizce yürüdü. Hâlbuki hiçbir şey yeni değildi. Düşünmek, binlerce yıllık eylemdi yahut merhamet, çok eski bir fazilet… Ya ne oldu? Bu taşlar Musa’nın asasını vurduğu taşlar mı ki bağrından sular fışkırdı? Ne oldu da şu çırılçıplak sahrada bir serinlik çağladı? Binlerce yıldır var olan bu erdemler gün yüzüne niçin henüz çıkabildi? Hâlbuki ortada bir mucize yoktu. Beldemize bir peygamber gönderilmemiş yahut imkânın sınırlarını zorlayan hiçbir şey yaşanmamıştı. Yoksa bunca yıkım kadim bir gücün çağırdığı felaket değil miydi? Meğer bu korkunç karanlık insanımızın vehminde büyüyen bir gölgeydi. –Sanılanın aksine- bir cismi yoktu. O bilenmiş pençeler, sivrilmiş dişler, kirlenmiş uzuvlar… Hepsi bir vahamet… Beldemiz, yıllarca bir korkuyu büyütmüştü. Ta ki bir dimağ; bir kandil yakıncaya, vehimdeki o gölgeyi kovuncaya dek… Aydınlık hür sesiyle gürledi. Artık dimağları öfke dizginlemiyordu. Fikirler bir inancın bağnazlığından sıyrılmıştı. Yürekler insafla palazlanmış, birbirini boğazlayan kanlı eller yıkanmış, başlarda gezen ayaklar suya inmişti. Anlaşıldı ki beldemizin bu azılı düşmanı karanlık değildi; karanlığa alışmış gözlerdi! Aydınlık, bu gözlere bir sancı gibi doğdu ve karanlık, bir sanrı olup batacaktı.