Bundan 103 yıl önce yakılan özgürlük meşalesi, bugün hala aynı güç ve kararlılıkla yolumuzu aydınlatıyor. Bundan 103 yıl önce hâkimiyetin kayıtsız şartsız Türk milletine ait olduğu cumhuriyet rejimi ile resmileşmiştir. Mustafa Kemal Paşa eğitim hayatı boyunca okumayı seven, sorgulayan ve daima araştıran bir öğrenci olmuştur. Doğduğu-büyüdüğü Selanik, lise yıllarını geçirdiği Manastır şehri, Osmanlı’nın payitahtı İstanbul, ilk görev yeri olan Şam ve ataşemiliter görevini yürüttüğü Sofya gibi şehirler bu anlamda oldukça etkili olmuştur. Bu şehirler Gazi Paşa’nın hayatına mutlaka ama mutlaka dokunmuş ve bu şehirler hayatına çok şeyler katmıştır. Bir de hayatını etkileyen yerli ve yabancı aydınlarda var tabi ki… Jean-Jacques Rousseau, Voltaire ve Montesqiueu gibi isimler Fransız İhtilali’ne fikirleriyle doğrudan etki etmişlerdir. Bu Fransız aydınlardan pozitivzmi, bu isimlerden özgürlükçü fikirleri ve en önemlisi Cumhuriyet fikirlerinden etkilenmiştir. Bunların yanında yerli aydınlardan Namık Kemal, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul ve Tevfik Fikret’ten de bahsetmeden olmaz. Namık Kemal’i her zaman için vatan şairi ve kendi deyimiyle hislerinin babası olarak anmıştır. Ziya Gökalp için ise “fikirlerimin babası” demiştir. Tevfik Fikret’ten batıcılık; Mehmet Emin Yurdakul’dan “Ben bir Türk’üm, dilim, cinsim uludur” şiiri için ulusal benlik gururunu tattıran ilk anlatım olduğunu belirtmiştir. Cumhuriyet düşüncesinin ilk fitilini Samsun’dan Bab-ı Ali’ye gönderdiği raporunda “Millet, milli hâkimiyet esasını ve Türk Milliyetçiliği’ni kabul etmiştir. Bunun için çalışacaktır.” demiş ve rejim ile ilgili düşüncesini Samsun’da ateşlemiştir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk yakın çevresine cumhuriyetin kurulmasına ilişkin bir falso vermemiştir. Fakat ilan ettiği Amasya Genelgesi’nde, Erzurum Kongresi’nde, TBMM’nin açılışında ve 1921 Anayasası’nda milli bağımsızlıktan bahsetmiş ve üstü kapalı olsa da cumhuriyetten pek çok kez bahsetmiştir. Cumhuriyet’in kurulmasında en önemli gelişmelerden birisi de Amasya’da gerçekleşmiştir. 21-22 Haziran 1919 tarihinde yayınlamış olduğu genelge ile Milli Mücadele’nin amaç, gerekçe ve yöntemini belirlemiştir. “Ulusun bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.” diyerek Milli Mücadele’nin amacından, gerekçe olarak “İstanbul Hükümeti’nin üzerine düşen hiçbir görev ve sorumluluğunu yerine getirmemektedir.” Yöntemi ise “Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” diyerek millet iradesine vurgusunu açıkça görmekteyiz. Erzurum Kongresi’nin üçüncü maddesi olan “Kuvayımilliye’yi etkin, milli iradeyi hâkim kılmak esastır.” sözü ile Cumhuriyet vurgusunu görmekteyiz. 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmış, meclisin açılışında alınan kararlardan birisi de “Meclisin üzerinde hiçbir güç ve etki yoktur.” olmuştur. Burada da milli iradenin öneminden bahsedilmiştir. TBMM’nin ilk anayasası olan 1921 Anayasası’nda geçen “Hâkimiyet, kayıtsız şartsız milletindir.” ifadesi, birçok kimse tarafından cumhuriyetin ayak sesleri olarak nitelendirilmektedir. Milli Mücadele başarıyla sonuçlanmış, Milli Mücadele’nin siyasi safhasına geçildiği dönemde çok önceden tasarladığı inkılâplar mevcuttur fakat bu inkılapları hayata geçirmek için uygun zamanın gelmesini beklemiştir. Cumhuriyet’in ilanına giden sürecin önünü açan en önemli olaylardan birisi de I. TBMM döneminde, Lozan Barış Görüşmeleri öncesinde 1 Kasım 1922’de Saltanatın Kaldırılmasıyla olmuştur. Saltanat kaldırıldıktan sonra Mustafa Kemal Paşa gazetelere verdiği bir demeçte bir parti kurma niyetinde olduğunu açıklamıştır. Ocak 1923’ten çıkmış olduğu yurt gezilerinde ise milli egemenliğe birçok kez vurgu yapmıştır. Nitekim 13 Ekim 1923 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk Ankara'nın başkent yapılmasından sonra Neue Freie Presse isimli bir yabancı gazetenin muhabirine verdiği ve 27 Eylül 1923 tarihli Anadolu'da Yeni Gün ve Hâkimiyet-i Milliye gazetelerinde tam metni yayınlanan demecinde "Hâkimiyet bila-kaydü şart milletindir. İcra kudreti, teşrii selahiyeti milletin yegâne hakiki mümessili olan mecliste tecelli ve temerküz etmiştir. Bu iki kelimeyi bir kelimede hülasa etmek kaabildir: Cumhuriyet.” diyerek yeni rejimin sinyallerini vermiştir. Nitekim Falih Rıfkı Atay'ın aktardığı Mustafa Kemal Atatürk ile bazı milletvekilleri arasında gerçekleşen 11 Eylül 1923 tarihli konuşmada cumhuriyet konusunun artık masaya yatırıldığının göstergesidir. Tartışmalar, milletvekilleri ile sınırlı kalmamış, basına da yansımıştır. 26 Eylül 1923 tarihli Vatan gazetesinin "Meclis yalnız teşrii selahiyeti haiz olacaktır, icra kuvveti kabineye verilecektir." başlıklı haberde hükümet şeklinin cumhuriyet olacağına ilişkin bilgi yer almıştır. Cumhuriyet’in ilanında önce birtakım hazırlıklara girişilmesi gerekiyordu. 25 ve 26 Ekim 1923 tarihlerinde Çankaya’da bu durum görüşülmesi sırasında Mustafa Kemal Paşa Vekiller heyetinin istifa etmesi gerektiğine söylemiştir. 27 Ekim 1923 tarihinde Fethi Bey kabinesi istifa etmiştir. Cumhuriyet’in ilanı için artık uygun bir ortam sağlanmıştı. Ortada hiçbir engel kalmamıştı. 29 Ekim günü geldiğinde ise Cumhuriyet tartışmaları ile ilgili en güzel tarifi Osmanlı müderrisliği, nazırlık ve ayan üyeliği yapmış olan Abdurrahman Şeref yapmıştır. ”Hâkimiyet-i Milliye, kayıtsız şartsız milletindir; kime sorarsanız sonuç bu, Cumhuriyet demektir. Doğan çocuğun adıdır. Ama bu ad bazılarına hoş gelmezmiş, varsın gelmesin.” diyerek tarihi bir konuşmaya imza atmıştır. Bu tartışmaların ve Cumhuriyetin ilan edilmesinin ardından Mecliste yapılan oylamaya 158 kişi katılmış ve tamamının oyu ile Gazi Mustafa Kemal Atatürk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Sürekli alkışlar ve yaşasın sedaları ile Mustafa Kemal Paşa kürsüye gelerek bir teşekkür konuşması yapmıştır. Burada şu hususu düzeltmekte fayda vardır. Saltanatın kaldırılmasıyla yeni bir devlet kurulmamış, sadece bir rejim değişikliği yaşanmıştır. 1921 Anayasası’na 29 Ekim 1923 günü Anayasanın birinci maddesine “Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir.” maddesi eklenmiştir. Aslında anlatmak istediğimiz şey Gazi Mustafa Kemal’in Cumhuriyet’i ilan etmesinin kocaman bir tesadüf olduğu değil, öğrencilik yıllarından beri bu Cumhuriyet fikrinin hayatının bir köşesine koymuş olduğudur. Cumhuriyet, sadece bir yönetim biçimi değişikliği değil, aynı zamanda yüzyıllardır süren bir modernleşme sürecinin de en önemli adımıdır. Mondros ve Sevr bataklığında küllerinden doğan; bağımsız, özgür ve Milli Mücadele ile birlikte kendi kaderini kendi çizen bir devlet ortaya çıkmıştır ve Sevr Antlaşması’nı tarihe gömmüştür. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyeti genç nesillere emanet etmiş, cumhuriyetin; ifade özgürlüğünün, akıl ve bilimin sigortası olduğunu da belirtmiştir. Cumhuriyet’in ilanı toplumsal hayatımızı derinden etkileyen inkılâpların da yol göstericisi olmuştur. Hukuk birliğinden kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi, tevhid-i tedrisat kanunuyla atılan adımlar, cumhuriyetin sağladığı eşitlik ve modernleşme yaşanmıştır. Burada biz Türk gençliğine düşen en önemli görev ise Cumhuriyet’e, Atatürk İlkelerine ve Atamızın emanetlerine sahip çıkmaktır.