Çözüm süreci devam ederken süreç, “meyvelerini” yalnızca günlük siyasette veya medyanın dilinde vermiyor. Etkisini kültürde, sporda ve gündelik hayatın içindeki tartışmalarda da gösteriyor. Bir aylık aranın ardından Birdergi’de yeni yazımı yayımlarken, geride bıraktığımız hafta yaşanan iki olay beni bu konuyu ele almaya yöneltti. Birincisi, gazeteci Fatih Altaylı’nın “Amedspor’u kutlamazsan bölücüsündür!” diyerek kulübün geçmişteki siciline dikkat çeken insanları hedef alan açıklamasıydı (Tigris Haber, 2026). İkincisi ise günlük hayatımda yaptığım bir futbol sohbetiydi. Takımın küme düşmesini istediğimi söylediğimde arkadaşım, “Ben onlara sıradan bir futbol takımı olarak bakıyorum.” dedi. Bu cümle bana şu soruyu düşündürdü: Karşımızda gerçekten yalnızca bir futbol takımı mı var? Futbolun yalnızca futbol olmadığını söylemek bayat bir cümledir. Fakat bazı kulüpler söz konusu olduğunda bu cümleyi yeniden kurmak zorundayız. Çünkü bazen doksan dakika biter fakat sahadaki mücadelenin temsil ettiği siyasi kavga devam eder. Amedspor taraftarları ve yöneticileri yıllardır yalnızca isimleri ve kimlikleri nedeniyle dışlandıklarını söylüyor. Burada sorulması gereken şudur: Söz konusu takıma karşı oluşan şey önyargı mıdır, yoksa yıllar içinde yaşanan olaylardan doğan bir savunma refleksi midir? Çünkü önyargı her zaman gökten düşmez. Bazen bir geçmişin, bir sicilin ve birikmiş kuşkunun sonucudur. Bir İsim Değişikliğinden Fazlası Kulüp, Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor adını bırakarak “Amed” adını kullandığı andan itibaren sıradan bir spor kulübü olmaktan çıktı. Ekim 2014’te alınan kararın ardından yeni ad, 2015 yılında “Amed Sportif Faaliyetler” biçiminde tescil edildi. Elbette şehirlerin tarihî isimleri ve insanların kültürel hafızaları olabilir. Ancak Türkiye’de isimler, semboller ve haritalar üzerine yürütülen tartışmaların masum bir folklor çalışmasından ibaret olmadığını biliyoruz. Bölücü örgüt ve siyasi çevresi kelimeleri hiçbir zaman yalnızca kelime olarak kullanmadı. Önce isim, ardından kavram ve coğrafyanın anlamı değiştirilmek istendi. Bu nedenle “Amed” adı formaya yazıldığı andan itibaren sahadaki on bir futbolcudan daha büyük bir anlam kazandı. Mesele yalnızca Diyarbakır’ın takımını tutmak değil, Diyarbakır üzerinden yeni bir kimlik alanı kurmaktı. Hendekler Tribünler ve Deniz Naki Amedspor’un bugünkü siyasi anlamını kavramak için 2015 yazına dönmek gerekir. Birinci çözüm süreci sona ermiş; bölücü örgüt bazı il ve ilçelerde hendekler kazdırmış, barikatlar kurmuş ve sözde “özyönetim” ilanları yaptırmıştı. Mahalleler silahlı mevzilere, yollar patlayıcı tuzaklarına dönüştürülmüştü. Tam bu dönemde Amedspor tribünlerinde önce “Çocuklar ölmesin, maça gelsin” pankartı açıldı, ardından “Her yer Sur, her yer direniş” sloganları atıldı. Birincisi herkesin kabul edebileceği insani bir cümleydi. İkincisi ise hendek isyanını “direniş” olarak adlandırıyor ve o kalkışmanın siyasi dilini tribüne taşıyordu. Daha sonra Amedspor taraftarlarına çok sayıda deplasman yasağı getirildi (Bianet, 2018; Deutsche Welle Türkçe, 2019). Hendekleri kimin kazdığı, patlayıcıları kimin döşediği ve mahalleleri kimin cephaneliğe çevirdiği geri plana itiliyor; yalnızca devletin hendekleri kapatırken kullandığı güç konuşuluyordu. Bu, bölücü örgütün propaganda çerçevesinin aynısıydı. Bu dönemin en görünür figürü Deniz Naki oldu. Amedspor’un 31 Ocak 2016’da Bursaspor’u elemesinin ardından Naki, galibiyeti haftalardır devam ettiğini söylediği “zulüm” sırasında yaralananlara ve ölenlere armağan etti. Güvenlik operasyonları “zulüm” olarak tanımlanırken silahlı kalkışmanın sorumluluğu paylaşımın dışında bırakılıyordu. TFF, Naki’ye “ideolojik propaganda” ve “sportmenliğe aykırı açıklama” gerekçesiyle 12 maç men ve para cezası verdi (TFF, 2016). AİHM daha sonra cezanın yeterli gerekçeyle temellendirilmediğine hükmetti (AİHM, 2021). Fakat bu karar Naki’nin siyasi anlatısını tarihsel olarak doğru veya masum hâle getirmedi. Hukuken ifade özgürlüğü kapsamında kalan bir söz, siyaseten masum olmak zorunda değildir. Naki, 2018’de Afrin harekâtına karşı açıklamaları nedeniyle bu kez üç yıl altı ay müsabakalardan men edildi (TFF, 2018a, 2018b). Böylece futbolcu siyasi sözcüye, verilen cezalar mağduriyet anlatısına, sportif başarı ise siyasi sermayeye dönüştü. Barcelona Yalnızca Bir Futbol Kulübü mü? Barcelona dünyanın en büyük futbol kulüplerinden biridir. Fakat Katalanlar açısından yalnızca başarılı bir takım değildir. Franco döneminde baskı altında kalan Katalan kimliğinin, dilinin ve siyasi hafızasının taşıyıcılarından biri hâline gelmiştir. Camp Nou, Katalan bayraklarının ve sloganlarının sergilendiği; Real Madrid karşılaşmaları ise merkez ile çevrenin sembolik olarak karşı karşıya geldiği bir alandır. Barcelona’nın sportif başarısı, Katalan kimliğine siyasi hareketlerin yıllarca sağlayamayacağı bir görünürlük kazandırdı. Şimdi aynı soruyu Türkiye için soralım: Bölücü örgüt ve etrafındaki siyasi yapı, Amedspor üzerinden kendi Barcelona’sını yaratmak istiyor olabilir mi? Bu soruyu sormak için elimizde mühürlü bir talimat bulunması gerekmiyor. Kullanılan isimlere, seçilen sembollere, sahiplenilen figürlere ve yıllar boyunca tekrar edilen davranışlara bakmak yeterlidir. “Barcelona var ama İspanya hâlâ ayakta” denilebilir. Doğrudur fakat 2017 unutulmamalıdır. Katalonya Özerk Parlamentosu, Anayasa Mahkemesinin durdurma kararına rağmen 1 Ekim 2017’de bağımsızlık referandumu düzenledi. Oylama anayasaya aykırı sayıldı; polis müdahaleleri ve çatışmalar yaşandı. 27 Ekim’de tek taraflı bağımsızlık ilan edilince Madrid yönetimi Anayasa’nın 155. maddesini işleterek özerk yönetimi denetim altına aldı ve parlamentoyu feshetti (Avrupa Komisyonu, 2017; İspanya Anayasa Mahkemesi, 2017a, 2017b; İspanya Hükümeti, 2017). İspanya ayakta kaldı ama hiçbir şey olmamış gibi ayakta kalmadı. Barcelona referandumu düzenlemedi; ancak Katalan kimliğini diri tutan ve “biz ayrı bir milletiz” duygusunu kuşaktan kuşağa aktaran en güçlü kurumlardan biri oldu. Spor sahasında büyütülen kimlik sandığa, ardından sokağa taşındı. İspanya’nın ayakta kalması tehlikenin oluşmadığını değil, tehlike karşısında devletin teslim olmadığını gösterir. Aradaki fark budur. Barcelona örneğinin asıl öğretici tarafı da budur. Bir futbol kulübü parlamentonun veya silahlı bir yapının yerine geçmez; fakat kimliği sürekli görünür tutar, ortak hafızayı canlı tutar ve siyasi taleplerin kitlelerle buluşabileceği duygusal bir alan oluşturur. İnsanlar bir siyasi partinin toplantısına katılmayabilir, uzun bildirileri okumayabilir; ancak aynı formayı giyer, aynı sloganı söyler ve aynı galibiyet etrafında birleşir. Futbolun siyasi gücü tam olarak burada ortaya çıkar. Bu nedenle Amedspor ile Barcelona’nın tarihsel ve sportif büyüklüklerini eşitlemek gerekmiyor. Benzetme sonuçtan çok yönteme ilişkindir. Kimliğin kulüp üzerinden görünür kılınması, mağduriyet anlatısının sportif başarıyla birleşmesi ve yerel aidiyetin zamanla siyasi aidiyete dönüştürülmesi bakımından benzer bir ihtimalden söz ediyoruz. Sicildeki Somut Olaylar 2 Mart 2019’daki Amedspor-Sakaryaspor karşılaşmasında gerilim toplu kavgaya dönüştü. PFDK, Amedspor’a saha olayları nedeniyle ceza verirken bazı futbolcuları rakip oyunculara saldırıları nedeniyle müsabakalardan men etti. Mansur Çalar’a önce dört yıl men ve para cezası verildi; Tahkim Kurulu cezayı 20 maça indirdi (TFF, 2019a, 2019b). Kamuoyunda kesici cisim kullanıldığı iddia edildi; kesinleşen federasyon kararı ise rakip futbolculara yönelik saldırıyı esas aldı. 25 Eylül 2022’deki Amedspor-Bursaspor karşılaşmasının ardından Amedspor, taraftarlarının neden olduğu saha olayları sebebiyle iki maçı seyircisiz oynama ve para cezası aldı. Siyasi ve ideolojik sloganlar konusunda da kulübe ihtar verildi (TFF, 2022). 5 Mart 2023’te Bursa’da oynanan karşılaşmada ise sahaya yabancı maddeler atıldı; Beyaz Toros ve “Yeşil” kod adlı Mahmut Yıldırım’a ait görseller açıldı. Bursaspor ağır disiplin cezalarına çarptırıldı (TFF, 2023a, 2023b). Bursa’da yaşananları durup dururken ortaya çıkan bir saldırganlık şeklinde okumak eksik olur. Hendek döneminden kalan hafıza, Deniz Naki’nin açıklamaları, Sakaryaspor karşılaşması ve sürekli tekrarlanan ayrılıkçı kimlik siyaseti geniş bir kesimde öfke biriktirmişti. Bursa’daki olaylar bu tepkinin istenmeyen, kontrolsüz ve hukuk dışı biçimde taşmasıydı. diğer yandan Diyarbakır’da istenmeyen bir olay yaşandığında kulübün üzerine gidilmezken Bursa’da bu istenmeyen reaksiyon gerçekleştiğinde Bursa ve Bursaspor hedef alınmaya çalışılmıştı. Bunu da not etmek gerekir. Bu tespit şiddeti savunmak anlamına gelmez. Bir olayı açıklamakla onu meşrulaştırmak aynı şey değildir. Devlet ve futbol otoritesi zamanında hareket etmezse vatandaş kendi tepkisini kendi yöntemleriyle göstermeye kalkar. Böyle olunca Amedspor çevresindeki siyasi sicil geri planda kalır; sahaya atılan maddeler konuşulur ve bölücü çevrelere yeni mağduriyet görüntüleri sunulur. Devlet boşluk bırakırsa o boşluğu akıl değil öfke doldurur. Üstelik kontrolsüz tepki yalnızca hukuku ihlal etmekle kalmaz, tartışmanın eksenini de değiştirir. Yıllardır biriken siyasi sloganlar ve saha olayları konuşulması gerekirken bütün dikkat karşı saldırıya yönelir. Böylece asıl sorgulanması gereken sicil görünmez olur, kendisini mağdur olarak sunmak isteyen çevreler ise ihtiyaç duyduğu görüntülere kavuşur. Bursa olaylarını değerlendirirken sonucu mahkûm etmek kadar bu sebep-sonuç bağını görmek de gerekir. Gerilim tribünlerle sınırlı kalmadı. 31 Ağustos 2026’daki Amedspor-Trabzonspor karşılaşması öncesinde Trabzonspor taraftarlarını taşıyan otobüs Ergani’de taşlandı, iki kişi yaralandı ve yedi şüpheli gözaltına alındı (T24, 2026). 1 Şubat 2026’daki Amedspor-Adana Demirspor maçında ise Çekdar Orhan’ın gol sevinci “ideolojik propaganda” kabul edildi; oyuncuya beş maç men, kulübe para cezası verildi (TFF, 2026). Sahaya siyasi anlam taşıyan hareketler getirip ardından “Biz yalnızca futbol oynuyoruz” diyemezsiniz. Siyaseti siz getiriyorsunuz; tepki geldiğinde futbolun arkasına saklanıyorsunuz. Önyargı mı Savunma Refleksi mi? Amedspor’u kutlamayan veya ona temkinli yaklaşan herkesi “bölücü” ilan etmek tartışmayı tersine çevirmektir. İnsanların hafızasında hendek döneminin sloganları, Deniz Naki’nin açıklamaları, saha olayları ve propaganda cezaları vardır. Bütün bunları yok sayarak toplumdan kayıtsız şartsız sempati beklenemez. Her Amedspor taraftarını aynı siyasi düşünceyle veya herhangi bir örgütle özdeşleştirmek doğru değildir. Fakat tek tek taraftarların niyeti ile kulübün yıllar içinde kazandığı kamusal anlam aynı şey değildir. Barcelona’yı destekleyen her Katalan ayrılıkçı olmadığı hâlde Barcelona’nın Katalan milliyetçiliğindeki yeri inkâr edilemez. Amedspor için de tartışılması gereken budur. Sonuç itibariyle ortada yalnızca önyargı değil, geçmiş olaylardan ve tekrar eden sembollerden doğmuş bir savunma refleksi vardır. Bu refleks devlet ve federasyon tarafından hukuk içinde karşılanmazsa kontrolsüz öfkeye dönüşebilir. Bursa bunun uyarısıdır. Sürecin Sahadaki Gölgesi Türkiye bugün “Terörsüz Türkiye” adı altında yeni bir çözüm sürecine sürüklenmektedir. TBMM’de kurulan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun raporu 18 Şubat 2026’da kabul edildi (TBMM, 2026). Silahların bırakılması ve terörün sona ermesi elbette istenir. Fakat bu talep, devletin egemenliğini ve Türk milletinin birliğini tartışmaya açan pazarlığın gerekçesi yapılamaz. Birinci çözüm sürecinde barış ve normalleşme denildi; sonunda hendekler kazıldı, barikatlar kuruldu ve şehirler çatışma alanına çevrildi. Yapılması gereken geçmişteki hataları daha dikkatli tekrarlamak değil, bu anlayışı bütünüyle reddetmektir. Bölücü örgütle doğrudan veya dolaylı hiçbir siyasi pazarlık kalıcı barış getirmez; yalnızca örgüte zaman ve yeni propaganda alanları kazandırır. Silahlı alan daraldıkça kültür, medya ve sporun önemi artar. Bir futbol kulübü üzerinden çocuklara, gençlere ve uluslararası kamuoyuna ulaşmak mümkün hâle gelir. Önce kültürel isim, sonra sportif aidiyet, ardından mağduriyet anlatısı ve son olarak siyasi kimliğin kitleselleşmesi… Amedspor’un sportif başarısı bazı çevreler için tam da bu nedenle yalnızca sportif sonuç değildir. Tff ve Devlet Boşluk Bırakmamalı Türkiye Futbol Federasyonu, “Süreç zarar görmesin” düşüncesiyle siyasi sloganları ve ideolojik gösterileri görmezden gelemez. Yüksek riskli karşılaşmalarda güvenlik, temsilci ve gözlemci tedbirleri önceden artırılmalı; siyasi semboller, ayrılıkçı tezahüratlar ve rakibi tahrik eden hareketler anında rapor edilmelidir. Tavizsizlik keyfî ceza değildir. Kuralların kararlı, eşit ve öngörülebilir uygulanmasıdır. Federasyon tahrike izin vermemeli; devlet de tahrike verilen hukuk dışı tepkiyi engellemelidir. Aksi hâlde kurumsal tepkinin yerini tribün ve sokak öfkesi alır. Federasyonun görevi olay çıktıktan sonra yalnızca ceza açıklamak değildir. Geçmiş sicili bilinen karşılaşmalarda risk önceden hesaplanmalı, kulüplerle açık iletişim kurulmalı ve hangi hareketin hangi yaptırımla karşılanacağı tartışmaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. Kurallar herkese eşit uygulanırsa vatandaşın “Devlet görmüyor, o hâlde tepkiyi ben göstermeliyim” düşüncesine kapılacağı alan da daralır. Güçlü devlet, tribünün öfkesini serbest bırakan değil, o öfkeye ihtiyaç bırakmayacak biçimde hukuku işleten devlettir. Amedspor yönetimi de tercihini yapmak zorundadır: Diyarbakır’ın futbol kulübü mü olacaktır, yoksa ayrılıkçı siyasetin sembolü olarak mı kalacaktır? Birinci yolu seçiyorsa tribündeki ideolojik sloganlara karşı tavır almalı ve sahayı siyasi gösteri alanına dönüştürmemelidir. İkinci yolu seçiyorsa toplumun kendisine yalnızca bir futbol takımı gibi davranmasını beklememelidir. SONUÇ Karşımızda gerçekten yalnızca bir futbol takımı mı var? Yaşananlara, kullanılan sembollere, Deniz Naki örneğine, saha olaylarına ve kulübün belirli siyasi çevrelerce sahiplenilme biçimine baktığımda benim cevabım açıktır: Hayır. Bu tespit Amedspor’a yönelik hukuk dışı saldırıları haklı çıkarmaz, her taraftarını suçlu veya her başarısını gayrimeşru yapmaz. Fakat kulübün etrafındaki siyasi gerçeği bariz bir tonda vurgular. “Barış zarar görmesin” bahanesiyle ayrılıkçı siyasetin kültürel ve sportif alanlarda güçlenmesine göz yummak, barışı korumak değil bir sonraki krizin zeminini hazırlamaktır. Devlet ve TFF muhtemel tahriklere karşı hazırlıklı, hukuka bağlı ve tavizsiz olmalıdır. Bölücü örgüt Amedspor üzerinden kendi Barcelona’sını yaratmak istiyor olabilir mi? Elimizde imzalı bir talimat bulunmayabilir. Fakat siyasi niyeti anlamak için kullanılan isimlere, sembollere, sahiplenilen figürlere ve tekrar eden davranışlara bakmak yeterlidir. Belki Amedspor bugün bölücü örgütün Barcelona’sı değildir. Fakat birilerinin onu buna dönüştürmeye çalıştığını düşünmek için yeterince sebep vardır. Çünkü mesele hiçbir zaman yalnızca futbol olmadı. Bugün de değildir. KAYNAKÇA Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. (2021, 18 Mayıs). Sports and financial sanctions imposed on the applicants by the Turkish Football Federation: Violations of the Convention [Basın açıklaması]. https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?id=003-7022518-9473785&library=ECHR Avrupa Komisyonu. (2017, 2 Ekim). Statement on the events in Catalonia. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_17_3626 Bianet. (2018, 28 Ocak). Taraftarı Sivas’a getirilmedi, Amedspor sahaya çıkmadı. https://bianet.org/haber/taraftari-sivas-a-getirilmedi-amedspor-sahaya-cikmadi-193761 Deutsche Welle Türkçe. (2019, 28 Şubat). Amedspor taraftarına kavuştu. https://www.dw.com/tr/amedspor-taraftar%C4%B1na-kavu%C5%9Ftu/a-47731331 İspanya Anayasa Mahkemesi. (2017a, 17 Ekim). Judgment 114/2017: Law of the Catalonian Parliament 19/2017 on the self-determination referendum. https://www.tribunalconstitucional.es/NotasDePrensaDocumentos/NP_2017_074/JUDGMENT%202017-4334STC_EN.pdf İspanya Anayasa Mahkemesi. (2017b, 8 Kasım). The Constitutional Court declares the unconstitutionality and nullity of the Catalonian legal transience act. https://www.tribunalconstitucional.es/NotasDePrensaDocumentos/NP_2017_085/PRESS%20RELEASE%2085-2017.pdf İspanya Hükümeti. (2017, 27 Ekim). There is no choice; all we can do—and must do—is impose the law. La Moncloa. https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/news/Paginas/2017/27102017_upperhparliament.aspx T24. (2026). Amedspor maçı öncesi Trabzonspor taraftarı taşlı saldırıya uğramıştı: 7 kişi gözaltına alındı. https://t24.com.tr/spor/amedspor-maci-oncesi-trabzonspor-taraftari-tasli-saldiriya-ugramisti-7-kisi-gozaltina-alindi,1345517 Tigris Haber. (2026, 26 Eylül). Altaylı: Amedspor’u “Kutlamazsan bölücüsündür!”. https://www.tigrishaber.com/altayli-amedsporu-kutlamazsan-bolucusundur-171307h.htm Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2026, 18 Şubat). Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun hazırladığı rapor kabul edildi. https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=ae62a061-8b7c-4752-940e-019c7099e3b2 Türkiye Futbol Federasyonu. (2016, 4 Şubat). PFDK kararları—04.02.2016. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=24514&pageID=246 Türkiye Futbol Federasyonu. (2018a, 30 Ocak). PFDK kararları—30.01.2018. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=28657&pageID=246 Türkiye Futbol Federasyonu. (2018b, 1 Şubat). Tahkim Kurulu kararları—01.02.2018. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=28677&pageID=247 Türkiye Futbol Federasyonu. (2019a, 7 Mart). PFDK kararları—07.03.2019. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=30924&pageID=246 Türkiye Futbol Federasyonu. (2019b, 28 Mart). Tahkim Kurulu kararları—28.03.2019. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=31078&pageID=247 Türkiye Futbol Federasyonu. (2022, 29 Eylül). PFDK kararları—29.09.2022. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=38707&pageID=246 Türkiye Futbol Federasyonu. (2023a, 9 Mart). PFDK kararları—09.03.2023. https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=39727&pageID=246 Türkiye Futbol Federasyonu. (2023b, 14 Mart). Tahkim Kurulu kararları—14.03.2023. https://www.tff.org/default.aspx?1317pg=4&ftxtID=39747&pageID=286 Türkiye Futbol Federasyonu. (2026, 5 Şubat). PFDK kararları—05.02.2026. https://www.tff.org/Default.aspx?ftxtId=49636&pageId=200