Cumhuriyetin İkinci Yüzyılında Hukuk Devleti: Ergenekon'dan Günümüze Bir Tanıklık

Bazı davalar yalnızca mahkeme salonlarında görülmez. Bazı davalar vardır ki yıllar sonra dahi bir ülkenin hukuk anlayışını, demokrasi kültürünü ve toplumsal hafızasını şekillendirmeye devam eder. Ergenekon davaları Türkiye'nin yakın tarihinde tam da böyle bir yere sahiptir. 

Otuz beş yılı aşkın meslek hayatım boyunca birçok önemli dosyada görev aldım. Ancak Ergenekon sürecinde şerefli bir Türk komutanının savunmasını üstlenirken hissettiğim sorumluluk, sıradan bir avukatlık faaliyetinin çok ötesindeydi. Çünkü mesele yalnızca bir kişinin özgürlüğü değil, Cumhuriyet'in hukuk devleti ilkesinin geleceğiydi.

Bugün Türkiye'nin içinde bulunduğu siyasal ve hukuki atmosferi değerlendirirken hafızalarımızı tazelemek zorundayız. Geçmişi hatırlamadan bugünü anlamak, bugünü anlamadan da geleceği inşa etmek mümkün değildir. Ergenekon davalarının başladığı yıllarda toplumun önemli bir bölümü yaşananları hukuki bir mesele olarak değil, siyasi bir hesaplaşma olarak gördü. Oysa hukuk, hesaplaşma aracı haline geldiği anda hukuk olmaktan çıkar. Hukukun temel amacı intikam değil adalettir. Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren verilen mücadele de aslında tam olarak budur.

Mustafa Kemal Atatürk, modern Türkiye Cumhuriyeti'ni inşa ederken hukuku devlet hayatının merkezine yerleştirdi. Çünkü biliyordu ki güçlü devlet ancak güçlü kurumlarla ayakta kalabilir. Kurumların gücü ise kişilere değil kurallara bağlı olmalarından gelir. Ergenekon sürecinde yaşanan en büyük kırılma, hukuk devletinin temel prensiplerinin siyasi atmosfer içerisinde geri plana itilmesiydi. Uzun tutukluluk süreleri, kamuoyunda peşinen oluşturulan kanaatler, savunma makamının sesini duyurmakta yaşadığı güçlükler ve medyanın önemli bir bölümünün yargılamalara yaklaşımı bugün hâlâ tartışılmaktadır. O günlerde dile getirdiğimiz kaygılar yalnızca dosyanın taraflarına ilişkin değildi. Asıl endişemiz, hukukun evrensel ilkelerinin aşınmasıydı. Çünkü hukukta açılan her gedik, bir gün mutlaka toplumun tamamını etkiler. Nitekim bugün yaşadığımız tartışmalar da bu gerçeği göstermektedir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi etrafında yürüyen siyasi ve hukuki tartışmalar, muhalefet partilerine yönelik süreçler ve demokratikleşme konusundaki endişeler bize geçmişten tanıdık gelen soruları yeniden sordurmaktadır: Yargı ne kadar bağımsızdır? Savunma hakkı ne kadar güvence altındadır? Masumiyet karinesi ne ölçüde korunmaktadır? Toplum hukuki süreçlere ilke temelinde mi, yoksa siyasi aidiyet temelinde mi yaklaşmaktadır? Bu soruların cevabı yalnızca bugünü değil, Türkiye'nin geleceğini de belirleyecektir.

Demokrasi yalnızca seçimlerden ibaret değildir. Demokrasi; kuvvetler ayrılığı, bağımsız yargı, özgür basın ve temel hakların güvence altında olmasıyla anlam kazanır. Eğer bu sütunlardan biri zayıflarsa, demokratik yapı da sarsılır. Türkiye'nin son yirmi yılına baktığımızda farklı siyasi aktörlerin benzer hukuk tartışmalarının merkezinde yer aldığını görüyoruz. Bu durum bize önemli bir ders vermektedir: Hukuk, kişiler için değil ilkeler için savunulmalıdır. Bir hukukçu olarak yıllardır savunduğum temel düşünce budur. Eğer hukuku yalnızca kendi siyasi görüşümüze yakın olanlar için istersek, aslında hukuku değil ayrıcalığı savunmuş oluruz. Oysa Cumhuriyet'in özü eşit yurttaşlıktır. Hukuk önünde eşitlik ise Cumhuriyet'in en büyük güvencesidir. Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında karşı karşıya olduğumuz temel mesele de budur. Kurumlara mı güveneceğiz, yoksa kişilere mi? Hukuku mu üstün tutacağız, yoksa siyasi tercihleri mi? Bu soruların cevabı Türkiye'nin demokratik geleceğini belirleyecektir.

Geçmişte yaşananları yalnızca tarih kitaplarının konusu olarak görmek büyük bir hata olur. Çünkü tarih, ders alınmadığında kendisini farklı biçimlerde tekrar eder. Ergenekon sürecinde yaşanan tartışmaların bugün hâlâ güncelliğini korumasının nedeni budur. Cumhuriyet, yalnızca geçmişten devraldığımız bir miras değildir. Aynı zamanda gelecek nesillere bırakacağımız bir emanettir. Bu emaneti korumanın yolu ise hukuk devletini her koşulda savunmaktan geçmektedir. Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla kutuplaşma değil; daha fazla hukuk bilincidir. Daha fazla slogan değil; daha fazla adalet talebidir. Daha fazla öfke değil; daha fazla demokratik olgunluktur. Çünkü adalet yalnızca mahkeme salonlarında dağıtılan bir kavram değildir. Adalet aynı zamanda bir toplumun vicdanıdır ve vicdan sustuğunda, hukuk da yalnızlaşır.

Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında önümüzde duran en önemli görev, hukuku yeniden ortak payda haline getirmektir. Çünkü hukuk devletinin kaybedeni olmaz; kazananı ise bütün millet olur. Meslek hayatımın bana öğrettiği en önemli gerçek budur. Dünün sessizliği, yarının pişmanlığı olabilir. Ancak geçmişten ders çıkarabilen toplumlar için gelecek her zaman yeniden kurulabilir.

Saygılarımla…